English
Sáng 19/10, trong giờ chữa bài kiểm tra tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Sóc Sơn, Hà Nội), một nam sinh lớp 12 đã hành hung giáo viên chủ nhiệm ngay trên bục giảng. Vụ việc đặt ra yêu cầu không chỉ xử lý học sinh vi phạm mà còn phải bảo đảm an toàn, quyền lợi của giáo viên. Theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, giáo dục học sinh cần đi cùng kỷ cương và trách nhiệm bảo vệ người thầy.
Không chỉ xử lý vi phạm, cần nhìn lại hiệu quả giáo dục học sinh
PV: Thưa ông, từ vụ học sinh đánh cô giáo tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, ông nhìn nhận thế nào về vấn đề bạo lực học đường hiện nay?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Học sinh đánh cô giáo không chỉ là hành vi vi phạm đạo đức mà còn có thể vi phạm pháp luật. Sự việc đặt ra câu hỏi về hiệu quả giáo dục của nhà trường: Những bài học về trách nhiệm, nghĩa vụ, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật đã thực sự đến được với từng học sinh hay chưa?
Học sinh phải hiểu rằng mình có quyền nhưng cũng có nghĩa vụ, phải chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân. Khi xảy ra mâu thuẫn, các em cần biết kiềm chế cảm xúc, tìm cách giải quyết phù hợp, chứ không thể dùng bạo lực để đáp trả giáo viên.
Với những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần được cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định. Đây cũng là bài học để học sinh hiểu rằng hành vi của mình có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, không thể cho rằng chỉ cần xin lỗi hoặc viết bản kiểm điểm là mọi việc kết thúc.
PV: Có ý kiến cho rằng, những vụ việc như vậy cho thấy giáo dục đạo đức, lối sống và pháp luật trong nhà trường chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Theo ông, cần nhìn nhận vấn đề này ra sao?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Tôi cho rằng phải nhìn lại quá trình giáo dục một cách nghiêm túc. Không thể chỉ nói rằng nhà trường đã tổ chức tuyên truyền, đã có kế hoạch giáo dục đạo đức, đã phổ biến pháp luật rồi coi như hoàn thành nhiệm vụ. Điều quan trọng là học sinh có thực sự hiểu, có chuyển biến trong nhận thức và hành vi hay không.
Giáo dục phải hình thành ở học sinh những giá trị sống, kỹ năng sống, ý thức trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Các em phải biết tự chủ, tự trọng, có ý thức vươn lên, biết tôn trọng người khác và hợp tác với mọi người.
Chẳng hạn, tại Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, chúng tôi chú trọng giáo dục giá trị sống, văn hóa phát triển bản thân và những phẩm chất cần thiết để học sinh tự điều chỉnh hành vi. Học sinh cần có động lực tiến bộ, tận tâm với việc học và cuộc sống, không ngừng trau dồi kiến thức, đồng thời biết kiểm soát những cảm xúc tiêu cực như nóng giận, hiếu thắng.
Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là phát triển con người, chứ không chỉ truyền đạt kiến thức. Vì vậy, cần kiểm tra xem những nội dung giáo dục đó đã được triển khai đến đâu, có tác dụng thực tế hay chưa. Nếu học sinh vẫn có hành vi nghiêm trọng, nhà trường phải nhìn lại cách làm, chứ không thể chỉ dựa vào báo cáo rằng mình đã thực hiện đầy đủ.
Giáo dục phải đến từng học sinh, không chỉ nằm trên giấy tờ
PV: Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh theo hướng giáo dục, nhân văn. Theo ông, làm thế nào để vừa giúp học sinh sửa sai, vừa giữ được kỷ cương trường học?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Kỷ luật học sinh phải hướng đến mục tiêu giáo dục, giúp các em nhận ra sai phạm, sửa chữa và tiến bộ. Nhưng giáo dục không có nghĩa là xem nhẹ vi phạm hoặc cho rằng trong mọi trường hợp, chỉ cần nhắc nhở, phê bình hay kiểm điểm là đủ.
Với hành vi nghiêm trọng như hành hung giáo viên, cần phân định rõ trách nhiệm của nhà trường trong xử lý kỷ luật và trách nhiệm pháp lý nếu hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Hai việc này không thể đánh đồng hay thay thế cho nhau.
Theo tôi, phải xử lý đúng quy định, bảo đảm tính nghiêm minh, đồng thời tạo điều kiện để học sinh nhận thức được hậu quả và có cơ hội sửa chữa. Không nên cực đoan theo hướng chỉ trừng phạt, nhưng cũng không thể nhân danh giáo dục để bỏ qua hành vi vi phạm.
Thông tư 19 cần được thực hiện đúng tinh thần và đúng phạm vi điều chỉnh. Nếu quá trình thực hiện phát sinh khó khăn, vướng mắc, cơ quan quản lý cần đánh giá để có hướng dẫn phù hợp, bảo đảm kỷ cương trường học và quyền lợi chính đáng của cả giáo viên lẫn học sinh.
PV: Theo ông, sau vụ việc tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, nhà trường cần rà soát những vấn đề gì trong công tác quản lý học sinh?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Trước hết, phải xem xét công tác quản lý học sinh đã chặt chẽ, đầy đủ hay chưa; việc nắm bắt tâm lý, hành vi và những biểu hiện bất thường của các em được thực hiện như thế nào.
Nhà trường cần có cơ chế theo dõi cụ thể, phân công trách nhiệm rõ ràng để nắm tình hình từng lớp, từng nhóm học sinh. Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và các bộ phận liên quan phải phối hợp với nhau. Khi phát hiện mâu thuẫn, dấu hiệu mất kiểm soát hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực, cần tìm hiểu nguyên nhân và can thiệp sớm.
Tuy nhiên, cũng không thể chỉ nhìn vào một vụ việc rồi quy kết toàn bộ trách nhiệm cho nhà trường hoặc giáo viên trực tiếp đứng lớp. Cần xem xét đầy đủ diễn biến, nguyên nhân và trách nhiệm của từng bên. Điều quan trọng là phải rút ra bài học cụ thể để ngăn ngừa những sự việc tương tự.
PV: Việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường có vai trò như thế nào trong phòng ngừa bạo lực học đường?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Gia đình và nhà trường phải có sự phối hợp thực chất. Giáo dục không thể chỉ trông chờ vào giáo viên, cũng không thể cho rằng trách nhiệm giáo dục hoàn toàn thuộc về gia đình.
Khi học sinh có biểu hiện bất thường hoặc vi phạm, nhà trường cần trao đổi với phụ huynh, cùng tìm hiểu nguyên nhân và thống nhất biện pháp giáo dục. Phụ huynh cũng cần phối hợp, giúp con nhận thức đúng sai, chịu trách nhiệm về hành vi của mình và thay đổi cách ứng xử.
Điều cần tránh là chỉ thực hiện việc phối hợp trên giấy tờ, có biên bản nhưng không theo dõi kết quả. Phải đánh giá xem sau khi trao đổi, học sinh có chuyển biến hay không, những vấn đề nào còn tồn tại và cần tiếp tục hỗ trợ ra sao.
Không để giáo viên đơn độc khi bị hành hung
PV: Khi giáo viên bị học sinh hành hung, ngoài việc xử lý học sinh vi phạm, nhà trường cần có trách nhiệm gì để bảo vệ giáo viên?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Trước hết, nhà trường phải quan tâm đến sức khỏe, sự an toàn và tâm lý của giáo viên. Cần ghi nhận, lập biên bản vụ việc, phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết và hỗ trợ giáo viên thực hiện các thủ tục bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Sau một sự việc như vậy, giáo viên có thể bị tổn thương, lo lắng, mất cảm giác an toàn khi trở lại lớp học. Đồng nghiệp và lãnh đạo nhà trường cần chia sẻ, động viên, hỗ trợ để giáo viên ổn định tinh thần và có điều kiện tiếp tục công việc.
Nhà trường không thể bỏ mặc giáo viên tự xoay xở. Cần quan tâm đến hoàn cảnh cụ thể, nhu cầu hỗ trợ của người bị ảnh hưởng, phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh và hướng dẫn thực hiện các chế độ liên quan nếu đủ điều kiện.
Bên cạnh trách nhiệm hỗ trợ của nhà trường, cần có cơ chế phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng, bảo đảm an toàn cho giáo viên và học sinh. Nếu có nguy cơ mất an toàn, phải có phương án phòng ngừa và can thiệp kịp thời, không chờ đến khi xảy ra hậu quả mới xử lý.
PV: Theo ông, giáo viên cũng cần được trang bị những kỹ năng gì để hạn chế xung đột với học sinh, nhất là ở lứa tuổi vị thành niên?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Kỹ năng xử lý tình huống sư phạm và tránh xung đột rất quan trọng. Ở tuổi vị thành niên, tâm lý học sinh còn có những biến động, khả năng kiểm soát cảm xúc chưa hoàn thiện. Vì vậy, giáo viên cần bình tĩnh, linh hoạt, biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp với từng tình huống.
Khi học sinh chưa làm bài hoặc vi phạm nội quy, giáo viên cần tìm cách giải quyết vấn đề, giúp các em hiểu trách nhiệm và khắc phục sai sót. Có thể yêu cầu học sinh thực hiện nghĩa vụ học tập, xử lý vi phạm theo quy định, nhưng cần tránh đẩy mâu thuẫn lên cao hoặc khiến tình huống trở nên căng thẳng không cần thiết.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là đổ trách nhiệm cho giáo viên khi xảy ra bạo lực. Giáo viên cần được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống, nhưng học sinh vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Nhà trường phải đồng thời thực hiện cả hai nhiệm vụ: nâng cao năng lực sư phạm và bảo đảm môi trường làm việc an toàn cho giáo viên.
PV: Từ vụ việc này, ông có đề xuất gì để nâng cao hiệu quả phòng ngừa bạo lực học đường và bảo đảm kỷ cương trong nhà trường?
TS. Nguyễn Tùng Lâm: Theo tôi, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, giá trị sống, kỹ năng sống và ý thức pháp luật. Không thể chỉ tổ chức một số buổi tuyên truyền rồi coi như đã hoàn thành nhiệm vụ. Những nội dung này phải trở thành một phần thực chất của quá trình giáo dục, giúp học sinh biết tự chủ, kiểm soát cảm xúc, tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Thứ hai, phải rà soát công tác quản lý học sinh, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các bộ phận hỗ trợ tâm lý. Những biểu hiện bất ổn cần được phát hiện, can thiệp từ sớm, thay vì chờ đến khi xảy ra sự việc mới tìm cách xử lý.
Thứ ba, cần bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống sư phạm cho giáo viên, đồng thời xây dựng quy trình ứng phó khi có hành vi bạo lực. Giáo viên phải được hỗ trợ, bảo vệ khi gặp nguy hiểm; những hành vi vi phạm phải được xem xét, xử lý đúng quy định.
Cuối cùng, sau mỗi vụ việc, nhà trường và cơ quan quản lý cần đánh giá nghiêm túc những gì đã làm được, những hạn chế còn tồn tại và biện pháp khắc phục cụ thể. Giáo dục phải được thực hiện từ trước, có quá trình và có kiểm tra hiệu quả. Khi học sinh được giáo dục tốt hơn, được hỗ trợ kịp thời và hiểu rõ trách nhiệm của mình, nguy cơ xảy ra những hành vi bạo lực mới có thể được hạn chế.
PV: Xin cảm ơn ông!
Theo: Báo điện tử VOV
